Ses kısıklığı, sesin normal tınısının bozulması, kalınlaşması, çatallanması, nefesli çıkması veya tamamen kaybolması durumudur. Ses, akciğerlerden gelen havanın gırtlakta (larinks) bulunan ses tellerinin (vokal kord, ses kıvrımı) titreşimiyle oluşur. Yutak, ağız ve burunda şekillenerek tınısı oluşur. Bu bölgeleri etkileyen herhangi bir problem ses kalitesini doğrudan etkiler.
İki haftadan uzun süren ses kısıklıkları mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Aşağıdaki alt başlıklarda, ses kısıklığına yol açan en yaygın hastalıklar ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.
1.Viral Larenjit
Viral larenjit, üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı olarak ses tellerinin iltihaplanması ve şişmesidir. Ses kısıklığının en sık nedenidir.
Nedenleri
- Grip, soğuk algınlığı, viral enfeksiyonlar
- Öksürük gibi refleksler ile ses tellerinin ya da etrafındaki dokuların tahriş olması
- Hava kirliliği ve sigara dumanı
Belirtiler
- Ani başlayan ve ilerleme gösteren ses kısıklığı
- Geniz akıntısı
- Boğaz ağrısı
- Kuru öksürük
- Boğazda yanma
- Hafif ateş
Muayene Bulguları
- Endoskopide kızarık, ödemli ses telleri
- Ses telleri üzerindeki mukusun artması
- Tam kapanamayan ses telleri
- Boğaz yapıları normalden daha kızarık olabilir.
Tedavi
- Ses istirahati (3–5 gün, bağırma ve fısıltı yasak)
- Bol sıvı tüketimi
- Gerekirse:
- Anti-inflamatuar ilaçlar
- Soğuk algınlığı ilaçları
- Nemlendirici buhar inhalasyonu
- Çoğunlukla antibiyotik gereksizdir (viral olduğu için)
Koruyucu Öneriler
- Üşütme ve enfeksiyondan korunma
- Ses kullanımına dikkat etme
- Bol sıvı tüketme
- Sigara ve tahriş edici maddelerden uzak durma
2.Ses Teli Nodülü (Vokal kord nodülü)
Tekrarlayan ve yoğun ses kullanımına bağlı olarak ses tellerinin tam ortasında simetrik, nasır benzeri sertleşmelerin oluşmasıdır. “Şarkıcı ya da Öğretmen nodülü” olarak da bilinir. Din görevlileri, öğrencilerde, pazarlama yapan kişilerde sık olarak görülür.
Nedenleri
- Uzun süre bağırma
- Fazla konuşma
- Yanlış nefes/ses teknikleri
- Çocuklarda sürekli bağırma
- Alerji ve geniz akıntısı
Belirtiler
- Kalın ve yorulmuş ses
- Sesin gün içinde kötüleşmesi
- Boğaz temizleme ihtiyacı
- Zorlanarak konuşma
Muayene Bulguları
- Endoskopide ses tellerinin ortasında simetrik, beyaz nodüller
- Ses teli kapanmasında ön kısmında ya da arka kısmında açıklık (Kum saati görüntüsü)
- Ses tellerinde sert titreşim
Tedavi
- Ses terapisi en etkili tedavidir.
- Konuşma tarzının düzenlenmesi
- Reflü ve alerji tedavisi
- Dirençli vakalarda mikrocerrahi (nadiren ihtiyaç duyulur)
Koruyucu Öneriler
- Diyafram nefesi ve doğru ses tekniği
- Gürültülü ortamlarda bağırmaktan kaçınma
- Ses ısınma egzersizleri
- Bol su tüketimi
3. Ses Teli Polibi (Vokal Kord Polibi)
Genellikle tek taraflı, daha büyük, ödemli veya damarsal yapılarla olan ses teli lezyonudur. Çoğu zaman ani bağırma sonrası oluşur.
Nedenleri
- Ani ve yüksek ses kullanımı
- Kronik sigara kullanımı
- Reflü
- Vokal Travma
- Uzun süre yanlış ses kullanımı
Belirtiler
- Belirgin ses kısıklığı
- Nefesli ses
- Ses kırılması
- Boğazda yabancı cisim hissi
- Nefes alırken daralma hissi
Muayene Bulguları
- Endoskopide ses teli üzerinde geniş tabanlı tek taraflı, ödemli polip izlenir.
- Ses teli kapanmasında belirgin boşluk olabilir.
- Mukozal dalga hareketinde bozulma
Tedavi
- Küçük poliplerde ses terapisi
- Büyük poliplerde mikrocerrahi ile çıkarma
- Reflü tedavisi
- Sigaranın bırakılması
Korunma
- Ani bağırmalardan kaçınma
- Ses hijyenine dikkat
- Reflü kontrolü
- Sigaranın tamamen bırakılması
4.Reinke Ödemi (Ses teli ödemi)
Sigaranın kronik etkisiyle ses teli içinde sıvı birikmesi sonucu gelişen, özellikle kadınlarda sesi aşırı kalınlaştıran durumdur.
Nedenleri
- Sigara (en büyük neden)
- Reflü
- Aşırı ses kullanımı
- Tiroid hormonu bozuklukları
Belirtiler
- Aşırı kalın ses
- Sabahları daha belirgin kısıklık
- Boğuk ses
- Solunum sıkıntısı (ileri olgularda)
Muayene Bulguları
- Ses tellerinin balon gibi şiş görünmesi
- Mukozal dalganın zayıflaması
- Kapanmada bozulma
Tedavi
- Kesin tedavi: cerrahi + sigaranın bırakılması
- Reflü düzenleyici ilaçlar
- Ses terapisi
Koruma
- Sigaranın tamamen bırakılması
- Reflü kontrolü
- Düzenli ses kullanımı
5.Laringofarengeal Reflü (LFR)
Mide asidinin gırtlak bölgesine geri kaçması sonucu ses tellerinde tahriş ve ödem oluşmasıdır.
Nedenleri
- Alt yemek borusu sfinkterinin gevşemesi
- Geç saatlerde yemek yeme
- Obezite
- Kafein, çikolata, asitli içecekler
Belirtiler
- Sabah ses kısıklığı
- Boğaz temizleme ihtiyacı
- Kuruluk
- Gece öksürüğü
- Yutma güçlüğü
Muayene Bulguları
- Endoskopide gırtlakta kızarıklık
- Ses teli arkasında granülasyon, bant
- Ödemli ve kalınlaşmış mukoza
Tedavi
- Asit düzenleyici ilaçlar
- Diyet düzenlemesi
- Geç saatte yemek yememe
- Yatak başını yükseltme
Korunma
- Kilo kontrolü
- Kafein, çikolata ve yağlı yiyecek azaltımı
- Gazlı içeceklerden uzak durma
6.Ses Teli Felci (Paralizisi) (Vokal kord paralizisi)
Ses telinin çalışmaması durumudur. Çoğunlukla hareket ettiren sinirin (n. laryngeus recurrens) hasarı sonrası olmaktadır. Tek taraflı ses teli felçlerinde ses kısıklığı olurken çift taraflı ses teli felçlerinde solunum sıkıntısı olabilir ve acil müdahale ihtiyacı doğabilir.
Nedenleri
- Tiroid cerrahisi
- Kalp-göğüs-akciğer cerrahileri
- Viral nörit
- Travma
- Tümörler
- Sebebi bilinmeyen (idiopatik)
Belirtiler
- Nefesli, güçsüz ses
- Uzun cümle söyleyememe
- Çabuk yorulma
- Boğulma hissi
- Çift taraflı felçte nefes darlığı (acil olabilir)
- Sesin kalın çıkması (incelememesi)
Muayene Bulguları
- Laringela endoskopide hareketsiz ses teli görülür.
- Kapanma kusuru
- İleri vakalarda hava kaçağı
Tedavi
- Ses terapisi
- Ses teli dolgu işlemleri (hyaluronik asit veya hidroksiapatit)
- Medializasyon cerrahileri (Tiroplasti tip 1 ve/veya ariternoid adduksiyonu)
- Çift taraflı felçte hava yolunu rahatlatıcı girişimler (posterior kordotomi, posteromedial aritenoidektomi)
- Trakeotomi (acil nefes darlığı durumunda gerekebilir)
Korunma
- Tiroid ya da göğüs kafesi içindeki cerrahiler gibi riskli operasyonların deneyimli ekiplerce yapılması
- Enfeksiyonların kontrolü (zatüre ve grip aşısı olmak)
- Reflü şikâyetleri varsa antireflü tedavi kullanılmalı
7.Gırtlak Kanseri
Gırtlak bölgesindeki solunum yolu hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen malign (kötü huylu) tümörlerdir.
Nedenleri
- Sigara (en temel neden)
- Alkol
- Reflü
- Mesleki kimyasal maruziyeti
- HPV
Belirtiler
- Uzun süren ses kısıklığı (1 aydan uzun süren ses kısıklığı)
- Boyunda kitle
- Kuru öksürük
- Yutma güçlüğü
- Nefes darlığı
- Kanlı tükürük
Muayene Bulguları
- Larengeal endoskopide kitle, ülserasyon veya düzensiz doku parçaları olması
- Ses tellerinde hareket kısıtlılığı
- Boyunda ele gelen lenf nodları
Tedavi
- Erken evre: lazer cerrahisi veya radyoterapi
- Orta/ileri evre: cerrahi + radyoterapi/kemoterapi
- Ses rehabilitasyonu (konuşma kanülü, konuşma protezi, elektrolarenks)
Korunma
- Sigaranın bırakılması
- Alkol kullanımının azaltılması
- Reflü kontrolü
- Erken teşhis için düzenli muayene
8. Ses Teli Kisti
Ses teli içinde oluşan, sıvı dolu, kapsüllü kitlelerdir. Genellikle ani başlayan ses kısıklığı yapar.
Nedenleri
- Doğumsal olabilir
- Kötü ses kullanım alışkanlıkları
- Tıkanmış mukus bezleri
- Enfeksiyonlar
Belirtiler
- Ani ve belirgin ses bozukluğu
- Ses çatallanması
- Boğukluk
- Boğazda takılma hissi
Muayene Bulguları
- Endoskopide ses teli içinde yuvarlak kitle mevcuttur.
- Mukozal dalga hareketinde ciddi bozulma izlenir
Tedavi
- Mikrocerrahi ile kistin tam çıkarılması
- Ses terapisi
Korunma
- Ses kullanımının düzenlenmesi
- Bağırmaktan kaçınma
- Enfeksiyonların erken tedavisi
9. Kas Gerginliği Disfonisi
Gırtlak çevresi kaslarının gereğinden fazla kasılması sonucu ses tellerinin normal titreşememesidir. Nadiren de açık kalacak şekilde uygunsuz kasılması olabilir.
Nedenleri
- Stres, kaygı
- Yanlış konuşma alışkanlıkları
- Reflü
- Boyun omurga problemleri
- Aşırı konuşma
Belirtiler
- Sesin çabuk yorulması
- Boyunda gerginlik
- Boğuk ses
- Konuşurken ağrı
Muayene Bulguları
- Endoskopide yapısal bozukluk yoktur
- Kasların aşırı kasılması nedeni ile ses tellerinin birlikte kapanma özellikleri bozuktur
- Larengeal EMG de belirli kas gruplarındaki uygun olmayan kasılma izlenir.
Tedavi
- Ses terapisi (ana tedavi)
- Botox uygulaması
- Boyun gevşetme teknikleri
- Reflü tedavisi
- Gerekirse psikolojik destek
Korunma
- Stres yönetimi
- Doğru konuşma teknikleri
- Düzenli boyun egzersizleri
10. Alerji ve Sinüzite Bağlı Ses Kısıklığı
Tanım
Burun tıkanıklığı, geniz akıntısı ve mukozal ödem gırtlağı etkileyerek ses kalitesini bozar.
Nedenleri
- Mevsimsel alerji
- Kronik sinüzit
- Toz, polen, küf maruziyeti
- Viral enfeksiyonlar
Belirtiler
- Geniz akıntısı
- Boğaz temizleme ihtiyacı
- Burun tıkanıklığı
- Orta derecede ses kısıklığı
Muayene Bulguları
- Burunda ödem
- Sinüslerde dolgunluk
- Gırtlakta geniz akıntısı bulguları
Tedavi
- Alerji ilaçları
- Steroid burun spreyleri
- Sinüzit tedavisi
- Tuzlu su burun yıkama
Korunma
- Alerjenlerden uzak durma
- Ev/çalışma ortamını nemlendirme
- Düzenli burun bakımı
Son Söz
Ses kısıklığı genellikle basit sebeplerden kaynaklansa da, bazı durumlarda ciddi hastalıkların ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle:
İki haftayı geçen her ses kısıklığı mutlaka KBB uzmanı tarafından görülmelidir.
Erken tanı, hem tedavi başarısını hem de ses kalitesini belirgin şekilde artırır.
