Fasiyal paralizi, yüz kaslarını hareket ettiren **7. kraniyal sinir (fasiyal sinir)**in hasar görmesi sonucunda meydana gelen kas güçsüzlüğü veya tamamen hareket kaybıdır. Yüzün tek tarafında ortaya çıkabileceği gibi nadiren iki taraflı da olabilir. Gülme, göz kırpma, kaş kaldırma, ağız hareketleri ve mimikler bu sinirin kontrolünde olduğu için felç durumunda yüzün görünümü ve fonksiyonları belirgin şekilde etkilenir.
Fasiyal paralizi (yüz felci) ani, ilerleyici veya travma sonrası gelişebilir. Erken tanı ve uygun tedavi, kalıcı hasar riskini önemli ölçüde azaltır.
Fasiyal Sinirin Görevleri
Fasiyal sinir yalnızca yüz mimik kaslarını değil, aşağıdaki işlevleri de kontrol eder:
- Göz kapaklarının açılıp kapanması
- Ağız köşesinin hareketi
- Tat duyusunun bir bölümü (dilin ön 2/3’ü)
- Gözyaşı ve tükürük bezlerinin çalışması
- Duygusal ifadelerin kontrolü
- Kulakta ses şiddetini ayarlayan stapedius kası
Bu nedenle fasiyal paralizi sadece yüz hareketlerini değil tat, göz yaşı, tükürük, ses hassasiyeti gibi fonksiyonları da etkileyebilir.
Fasiyal Paralizinin Başlıca Nedenleri
- Bell Paralizisi (En Sık Neden)
Ani başlayan, nedeni tam bilinmeyen, genellikle viral enfeksiyonla ilişkilendirilen yüz felcidir.
- Tek taraflıdır
- Birkaç saat-gün içinde gelişir.
- Erken tedavi ile genellikle tamamen düzelir
- Viral Enfeksiyonlar
- Herpes zoster otikus (Ramsay Hunt Sendromu)
- Suçiçeği-zona virüsü
- Epstein-Barr, influenza
Ramsay Hunt sendromunda kulak kepçesi çevresinde ağrı ve iç kulakta döküntü tipiktir. İyileşme süreci biraz daha yavaştır.
- Orta Kulak ve Mastoid Enfeksiyonları
Orta kulak iltihabı (otitis media), kolesteatom veya mastoidit fasiyal sinire baskı yaparak felç oluşturabilir. Cerrahi tedavi ivedi şekilde planlanmalıdır.
- Travma
- Kulak kemiği kırıkları
- Cerrahi sırasında sinir yaralanması
- Penetran yaralanmalar
- Tümörler
- Akustik nörinom
- Parotis bezi (Tükrük bezi) tümörleri
- Temporal kemik tümörleri
Sinire baskı yaparak yavaş ilerleyen felç oluşturabilir.
- Nörolojik Hastalıklar
- İnme (stroke)
- Multipl skleroz (MS)
- Guillain-Barré sendromu
Bu durumlar periferik değil merkezi sinir sistemi kaynaklı yüz felcine yol açabilir.
- Sistemik Hastalıklar
- Şeker hastalığı (diyabet)
- Lyme hastalığı
- Sarkoidoz (Heerfordt sendromu)
Yüz Felci Belirtileri
Fasiyal sinirin etkilendiği seviyeye bağlı olarak belirtiler değişebilir:
- Yüzün bir tarafında ani güçsüzlük
- Gözün kapanamaması
- Ağız köşesinin aşağı doğru sarkması
- Konuşma ve yemek yeme güçlüğü
- Göz kuruluğu veya aşırı sulanma
- Tat duyusunda azalma
- Kulakta seslere aşırı hassasiyet (hiperakuzi)
- Salya kontrolünde güçlük
- Kulak arkasında ağrı
- Burunda tıkanıklık hissi
Çocuklarda bazen belirtiler daha hafif olduğundan tanı gecikebilir.
Fasiyal Paralizi Tipleri
Periferik (Alt Motor Nöron) Fasiyal Paralizi
En sık görülen tiptir. Tüm yüz yarısında belirgin felç oluşur.
Bell paralizisi buna örnektir.
Santral (Üst Motor Nöron) Fasiyal Paralizi
Beyin kaynaklıdır (ör: inme).
Alın kasları genellikle korunur; sadece alt yüz etkilenir.
Komplet – İnkomplet Felç
Felcin şiddeti House–Brackmann sınıflaması ile değerlendirilir:
- Grade 1: Normal
- Grade 2–3: Hafif/orta güçsüzlük
- Grade 4–6: Belirgin–tam felç
Tanı Nasıl Konur?
KBB uzmanı tarafından yapılan detaylı yüz muayenesinin yanı sıra:
- Odyolojik değerlendirme
- Elektronörografi (ENoG) (erken yapılabilir)
- Elektromiyografi (EMG) (21. günde yapılır)
- MR ve BT görüntüleme
- Kan testleri (viral ve sistemik hastalık taramaları)
Bu testlerle felcin nedeni, şiddeti ve tedavi planı belirlenir.
Fasiyal Paralizi Tedavisi
- Kortikosteroid Tedavisi
Bell paralizisinde ilk 72 saat içinde başlanması iyileşme oranını ciddi şekilde artırır.
- Antiviral İlaçlar
Ramsay Hunt sendromu gibi viral nedenlerde steroidle birlikte verilebilir.
- Göz Koruma
Göz kapanamadığı için kornea kurur ve zarar görebilir.
Gerekli önlemler:
- Suni gözyaşı damlaları
- Geceleri göz bandı
- Kapatıcı pomad
- Fizik Tedavi ve Yüz Rehabilitasyonu
Kasların tekrar çalışması için önemlidir:
- Yüz kas egzersizleri
- Biofeedback
- Nöromusküler uyarı tedavileri
- Cerrahi Tedaviler
Aşağıdaki durumlarda cerrahi gündeme gelebilir:
- Travma sonrası sinir kesisi
- Kolesteatoma bağlı
- Tümöre bağlı felç
- İlerlemeyen ve kalıcı hal alan felçlerde “sinir onarımı veya kas transferi”
- Göz kapağına ağırlık yerleştirme (göz kapanmasını desteklemek için)
- Botoks Uygulamaları
Aşırı ya da düzensiz kas kasılması (sinkinezi) gelişen hastalarda yüz simetrisini düzeltmek için kullanılabilir.
İyileşme Süreci
- Bell paralizisinin büyük bölümü 3–6 ay içinde düzelir.
- Ramsay Hunt sendromunda iyileşme daha yavaş olabilir.
- Travmatik veya tümör ilişkili felçlerde süreç daha uzun ve karmaşıktır.
- Uygun tedavi almayan hastalarda kalıcı asimetri, sinkinezi, göz kuruluğu, göz hasarı gelişebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda acil değerlendirme gereklidir:
- Yüzde ani başlayan güçsüzlük
- Göz kapanamaması
- Kulakta ağrı veya döküntü
- Eşlik eden baş dönmesi, konuşma bozukluğu, kol-bacak güçsüzlüğü
- Travma sonrası gelişen yüz felci
Sonuç
Fasiyal paralizi, erken tanı ve doğru tedavi ile büyük oranda düzeltilebilen ancak ihmal edildiğinde kalıcı komplikasyonlara yol açabilen önemli bir durumdur. Her yüz felci aynı nedeni taşımadığından, profesyonel değerlendirme tedavi başarısında kritik rol oynar.
