Tükürük bezleri; parotis (kulak önü), submandibüler (çene altı) ve sublingual (dil altı) olmak üzere üç ana büyük bezden ve yüzlerce küçük tükürük bezinden oluşur. Bu bezler ağız ve sindirim sağlığı için gerekli olan tükürüğü üretir. Tükürük bezlerinin tıkanması, iltihaplanması, taş oluşumu veya tümör gibi durumları ağız sağlığını ve yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilir.
Bu sayfada tükürük bezi hastalıklarını nedenleri, belirtileri ve en güncel tedavi yöntemleriyle birlikte bulabilirsiniz.
1. Tükürük Bezi Taşları (Sialolitiazis)
Tükürük kanalında taş oluşması tükürük akışını engeller ve ani başlayan şişlik, ağrı ve yemek yerken artan hassasiyet oluşturur. En sık çene altı bezinde görülür.
Belirtiler
- Yemek sırasında artan ani ağrı
- Bezde şişlik ve hassasiyet
- Ağız kuruluğu
- Kötü tat veya akıntı
- Sık tekrarlayan enfeksiyon
Tedavi
Konservatif Tedavi
- Bol su tüketimi
- Sıcak kompres
- Çene altı bezi masajı
- Limon, şekersiz sakız gibi tükürük artırıcı besinler
- Ağrı kesici/antiinflamatuar ilaçlar
Küçük taşların önemli bir kısmı bu yöntemlerle düşebilir.
Endoskopik Tedavi – Sialendoskopi
Günümüzde tükürük bezi taşlarında en etkili ve yenilikçi yöntemdir.
- Kanalsal yapı içerisine 1–2 mm’lik özel endoskopik kamera ile girilir.
- Taş görüntülenir ve özel mikro aletlerle çıkarılır. Bazen taşların küçültülerek çıkarılması gerekir.
- Ciltte kesi açılmaz.
- Bez korunur.
Avantajları:
Minimal invaziv, hızlı iyileşme, aynı gün taburculuk imkânı.
Cerrahi Tedavi
- Büyük, derin veya endoskopiyle çıkarılamayan taşlarda uygulanır.
- Çene altı bezinde taş çok büyükse bez çıkarımı gerekebilir.
- Parotis bezinde genellikle bez korunur ve kanal üzerinden taş çıkarılır.
2. Tükürük Bezi Enfeksiyonları (Sialadenit)
Bakteriyel veya viral enfeksiyonlar tükürük bezlerinde ağrı, kızarıklık ve şişmeye neden olabilir. Tıkanıklık veya bağışıklık düşüklüğü enfeksiyonu tetikler.
Belirtiler
- Ani şişlik
- Isı artışı, kızarıklık
- Ateş
- Ağızda kötü tat
- İrinli ağız içinde akıntı
Tedavi
Medikal Tedavi
- Geniş spektrumlu antibiyotikler
- Ağrı kesici ve antiinflamatuar ilaçlar
- Sıvı alımının artırılması gerekirse serum ile takviye
- Sıcak kompres
- Tükürük artırıcı gıdalar
Apseler
Bez içinde apse gelişirse:
- Lokal anestezi altında küçük bir kesi ile apsenin boşaltılması
- Ultrason eşliğinde drenaj
Nüks Eden Enfeksiyonlar
- Kanal darlıkları endoskopik olarak açılabilir
- Tekrarlayan durumlarda sialendoskopi oldukça etkilidir
3. Kronik Tükürük Bezi Hastalıkları
Uzun süreli tıkanıklık, otoimmün hastalıklar veya geçirilmiş enfeksiyonlar bezde kalıcı değişikliklere yol açabilir.
Tedavi
- Anti-inflamatuar ilaçlar
- Sialendoskopi ile kanal temizliği ya da kanalın steroid ile yıkanması
- Balon dilatasyon ile kanal genişletilmesi
- Gerekirse cerrahi bez çıkarımı
Bu hastalarda düzenli takip önemlidir.
4. Tükürük Bezi Tümörleri
huylu hem kötü huylu tümörler tükürük bezlerinde oluşabilir. Parotis bezi tümörleri en sık rastlanan türdür.
Belirtiler
- Yavaş büyüyen, ağrısız kitle
- Yüz felci (ileri ya da kanser vakalarında)
- Tek taraflı şişlik
- Sert veya düzensiz kitle hissi
Tedavi
İyi Huylu Tümörler
En sık görülenler:
- Pleomorfik adenom
- Warthin tümörü
Tedavi: Cerrahi çıkartma
- Parotis tümörlerinde yüz siniri korunarak yüzeyel veya total parotidektomi
- Çene altı tümörlerinde bezin tamamının çıkarılması
Zamanında çıkarılmayan iyi huylu tümörler büyüyebilir veya nadiren kötü huyluya dönüşebilir.
Kötü Huylu Tümörler
- Geniş cerrahi çıkarım
- Gerekirse boyun lenf diseksiyonu
- Ameliyat sonrası radyoterapi
- Yüz siniri tutulumu varsa sinir rekonstrüksiyonu yapılabilir
5. Sjögren Sendromu
Otoimmün bir hastalık olup tükürük ve gözyaşı bezlerinde kuruluğa neden olur. Tanı için kan tahlilleri ve dudak içinden yapılacak tükürük bezi biyopsileri ile konur.
Tedavi
- Yapay tükürük ürünleri
- Ağız nemlendiriciler
- Ağız hijyeninin düzenlenmesi
- Göz kuruluğu için yapay gözyaşı
- Romatolojik tedavi (bağışıklık düzenleyici ilaçlar)
6. Travma veya Ameliyat Sonrası Sorunlar
Cerrahi veya travma sonrası tükürük kanallarında:
- Tıkanıklık
- Fistül
- Sialosel
gelişebilir.
Tedavi
- Kanal onarımları
- Fistül kapatma işlemleri
- Botoks enjeksiyonu ile tükürük üretiminin azaltılması
- Gerekirse bez çıkarılması
Tükürük Bezi Hastalıklarında Tanı Yöntemleri
- Ultrason
- MR / MR sialografi
- BT
- Sialendoskopi
- Fizik muayene ve tükürük akışı değerlendirmesi
Sonuç
Tükürük bezi hastalıkları; basit tıkanıklıklardan tümörlere kadar geniş bir yelpazede görülebilir. Günümüz teknolojisi ile özellikle sialendoskopi, minimal invaziv özellikleri sayesinde birçok hastalığın cerrahiye gerek kalmadan tedavi edilmesini mümkün kılmaktadır. Tümörlerde ise erken tanı ve doğru cerrahi yaklaşım, hem yüz siniri fonksiyonlarının korunması hem de hastalığın kontrol altına alınması açısından büyük önem taşır.
Şikâyetleriniz devam ediyorsa bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurarak değerlendirme yapılması en doğru yaklaşım olacaktır.
